Trong ngành chế tạo khuôn mẫu và ép phun nhựa, việc kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm là yếu tố sống còn. Để làm được điều này, Dấu ngày tháng (Date Insert / Date Code Stamp) là một linh kiện tiêu chuẩn không thể thiếu. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn chuyên sâu từ cấu tạo, phân loại cho đến kinh nghiệm lựa chọn dấu ngày tháng phù hợp nhất cho khuôn mẫu của bạn.

1. Dấu ngày tháng trong khuôn mẫu là gì?

Dấu ngày tháng là một linh kiện cơ khí tiêu chuẩn được cấy trực tiếp vào lòng khuôn ép nhựa hoặc khuôn dập. Chức năng chính của nó là để lại ký hiệu (tháng, năm, ngày, ca sản xuất) trực tiếp trên bề mặt sản phẩm nhựa sau khi thành hình.

Tại sao dấu ngày tháng lại quan trọng?

• Truy xuất nguồn gốc (Traceability): Khi sản phẩm nhựa bị lỗi hàng loạt ngoài thị trường, nhà máy có thể nhìn vào dấu ngày tháng để biết chính xác sản phẩm đó được sản xuất vào ngày nào, ca nào, từ đó khoanh vùng lô lỗi.

• Quản lý chất lượng (ISO tiêu chuẩn): Đây là yêu cầu bắt buộc đối với các sản phẩm ngành ô tô (Automotive), y tế (Medical), và điện tử cao cấp để đáp ứng tiêu chuẩn ISO 9001 hoặc IATF 16949.

2. Cấu tạo và Cơ chế hoạt động

Một bộ dấu ngày tháng tiêu chuẩn thường gồm 2 phần chính:

1. Vỏ ngoài (Outer Sleeve): Thân trụ có khắc các ký tự cố định (ví dụ: các số từ 1 đến 12 đại diện cho 12 tháng).

2. Lõi xoay (Inner Insert / Pin): Trục nhỏ ở tâm, có mũi tên chỉ hướng và ký tự thay đổi (ví dụ: số năm “26” cho năm 2026).

Cơ chế vận hành: Kỹ sư hoặc thợ đứng máy chỉ cần dùng một tuốc nơ vít dẹt hoặc lục giác để xoay lõi tâm, điều chỉnh mũi tên chỉ đúng vào vị trí thời gian hiện tại trước khi bấm máy sản xuất.

3. Các loại Dấu ngày tháng phổ biến trên thị trường

Tùy thuộc vào nhu cầu hiển thị thông tin, dấu ngày tháng được chia làm các loại sau:

• Dấu Tháng – Năm (Month/Year): Vỏ khắc 12 tháng, lõi hiển thị năm. Đây là loại phổ biến nhất.

• Dấu Ngày (Day Stamp): Vỏ khắc từ 1 đến 31 để chỉ ngày cụ thể trong tháng.

• Dấu Ca sản xuất (Shift Stamp): Thường chia làm các ký hiệu A, B, C hoặc I, II, III để quản lý ca làm việc của công nhân.

• Dấu chỉ năm (Year Stamp): Chỉ hiển thị năm hiện tại.

• Dấu kết hợp (Combo/Double Date Stamp): Tích hợp cả ngày và tháng trên cùng một cụm để tiết kiệm diện tích bề mặt khuôn.

4. Tiêu chuẩn kỹ thuật khi lựa chọn Dấu ngày tháng

Để đảm bảo khuôn vận hành ổn định ở áp suất và nhiệt độ cao, khi mua hoặc thiết kế dấu ngày tháng, bạn cần chú ý các thông số sau:

Kích thước đường kính (D)

Dấu ngày tháng có rất nhiều kích cỡ để phù hợp với khoảng trống trên khuôn, phổ biến từ: D3, D4, D5, D6, D8, D10, D12, D16 cho đến D20 mm

Vật liệu chế tạo

Linh kiện này phải chịu lực ép và nhiệt độ liên tục nên cần làm từ các dòng thép chịu nhiệt và chống mài mòn cao:

• Thép SUS420J2 (Inox chịu lực): Thường có độ cứng đạt 48 – 52  HRC, chống gỉ sét tốt khi khuôn tiếp xúc với hơi nước làm mát hoặc nhựa có tính ăn mòn.

• Thép SKD61 / H13: Độ cứng sau nhiệt luyện đạt 50 – 54  HRC, chịu nhiệt độ cực tốt.

Cơ chế chống nhảy lõi (Anti-backlash)

Một lỗi rất hay gặp ở các dòng dấu ngày tháng rẻ tiền là lõi bị tự xoay hoặc trồi lên do áp suất ép phun quá lớn ($P > 1000 \text{ bar}$). Dấu ngày tháng tiêu chuẩn cao phải có cơ chế định vị bi (Ball-plunger) hoặc ren khóa bên trong để giữ cố định mũi tên trong suốt quá trình đúc.

5. Kinh nghiệm lắp đặt và bảo trì từ chuyên gia

• Vị trí đặt dấu: Nên đặt ở các vị trí khuất hoặc mặt dưới của sản phẩm (mặt B của khuôn) để không ảnh hưởng đến thẩm mỹ sản phẩm.

• Độ sâu lắp đặt: Bề mặt của dấu ngày tháng phải phẳng tuyệt đối hoặc thấp hơn bề mặt lòng khuôn (cavity) khoảng 0.02 – 0.05 mm để tránh làm trầy xước sản phẩm khi đẩy ra.

• Bảo trì Định kỳ: Mỗi khi hạ khuôn để bảo dưỡng, cần dùng dung dịch vệ sinh khuôn chuyên dụng để tẩy sạch mùn nhựa bám vào khe hở giữa lõi và vỏ, tránh tình trạng kẹt lõi không xoay được.

Kết luận

Dấu ngày tháng tuy là một linh kiện nhỏ nhưng lại đóng vai trò kiểm soát chất lượng cực lớn cho toàn bộ dây chuyền sản xuất. Đầu tư một bộ dấu ngày tháng chất lượng cao, chuẩn kỹ thuật (như tiêu chuẩn MISUMI, CUMSA, HASCO…) sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vận hành và nâng cao uy tín với khách hàng.